MAREK CHLEBU





ILE CUKRU W CUKRZE?





Obowizujcy wspóczenie ustrój gospodarczy i podatkowy wielokrotnie zwiksza koszty pracy. Ustrój ten, w obszarze prostych dóbr i maych firm, pozostawia pracownikom zazwyczaj od 20% do 30% siy nabywczej, jak mieliby w gospodarce naturalnej. Liczb t mona traktowa jako swoisty indeks wolnoci gospodarczej. Jego przecitna warto – 25% – oznacza, e system zabiera pracownikom 75% wypracowanych wartoci. Obliczenia przeprowadzono dla stawek opat i podatków obowizujcych w Polsce w 2002 roku z zastosowaniem wielowariantowych zaoe na temat wymuszonych na pracodawcy kosztów biurokracji obsugujcej potrzeby aparatu fiskalnego, kontrolnego i represyjnego.





WSTP



Ile moe by procent cukru w cukrze? Kwesti t bada nieodaowany Mieczysaw Czechowicz w filmie „Poszukiwany, poszukiwana”. Podobny problem przeledzimy w tym artykule: ile cukru trzeba wyprodukowa, aby legalnie zje yeczk cukru? Ogólnie rzecz biorc, chodzi nam o to, aby ustali, ile cukru musi wytworzy jego producent, aby byo go sta na yeczk cukru. Podobnie chcielibymy ustali, ile obiadów musi ugotowa kucharka, aby kupi jeden, ilu klientów musi ostrzyc fryzjer, aby móc si kaza ostrzyc lub ile butów musi naprawi szewc, aby odda do naprawy swój wasny but.

Oczywicie interesuje nas rozwizanie tych problemów w warunkach profesjonalnej gospodarki, w jakich funkcjonuje wikszo z nas, wytwarzajc i nabywajc produkty oraz usugi. Nie twierdzimy, e producent cukru nie moe go spoy od razu w cukrowni, ani e kucharka nie moe zje sama wszystkiego, co ugotuje. Nie widzimy równie przeszkód, aby fryzjer strzyg si sam, a szewc naprawi swój but we wasnym warsztacie, próbujemy tylko ustali systemowe koszty istniejcego ustroju gospodarczego, obciajce pracowników i pracodawców.

Wikszoci z nas wydaje si, e obcienie podatkowe tworzy gównie podatek dochodowy od osób fizycznych (19-40%) i VAT (podstawowa stawka 22%, obniona 7%, rzadziej 3% lub 0%) [1]. Stawki tych podatków nie budz wikszej paniki: z pozoru obywatel zuboony o 19-40% kupuje dobra o 0-22% drosze, a zatem, zarobiwszy 1000 z, oddaje fiskusowi 190-400 z, i za pozostae pienidze moe naby dobra, których cena jest zawyona przez pastwo najwyej o 22%. Zarabia od 600 do 810 z, a to, co sam zrobi, nabywa na rynku za najwyej 1220 z. Aby oficjalnie kupi swój produkt, musi zarobi na produkcji od 1,5 do 2 takich samych jednostek produktu. System podatkowy zdaje si zubaa biedniejszych o jedn trzeci, a bogatszych o poow. Nic strasznego.

Rzeczywisto jest inna. Do podatków dochodz rozmaite obowizkowe skadki, róne opaty i wymogi biurokratyczne, których spenienie generuje dodatkowe koszty. Obowizki te s czsto uzasadnione interesem pracownika, choby jego bezpieczestwem. Ze skadek z kolei maj powstawa fundusze finansujce pracownikowi leczenie, rent, emerytur, odpraw itd. Nie analizujc skali naganianych przez media malwersacji i marnotrawstwa tych funduszy przez kolejne ekipy polityczne, nie rozwodzc si nad faktyczn dostpnoci wiadcze i nie próbujc ocenia prawdopodobiestwa upadoci systemu zabezpieczenia spoecznego i zdrowotnego ani kosztów jego funkcjonowania, dalsze obliczenia bdziemy prowadzi zakadajc, e pracownik jest zdrowy lub leczy si prywatnie oraz e nie liczy rent ani emerytur, krótko mówic – nie korzysta z funduszy tworzonych przez skadki. Przy dyskusji wyników zaznaczymy jednak, w jakiej czci wpyny na nie skadki, bdce teoretycznie opat za przysze wiadczenia.



OBIAD DLA KUCHARKI



Teraz, stosujc stawki podatków i opat obowizujce w Polsce A.D. 2002, obliczymy, ile obiadów moe kupi kucharka albo jaki procent wyprodukowanego cukru moe skonsumowa cukrownik.

Skoncentrujmy si dalej na kucharce, jako e jej przykad wydaje si bardziej intuicyjnie zrozumiay. Zaómy, e kucharka pracuje w przedsibiorstwie gastronomicznym, które zajmuje si przyrzdzaniem posików. Przyjmijmy, e w tej firmie kucharki wykonuj ca prac zwizan z przygotowaniem produkcji, sam produkcj oraz obsug klientów i s – mówic w nieco ju zapomnianym jzyku – jedynymi pracownikami produkcyjnymi. Dla uproszczenia pomimy te koszty surowców, zakadajc na przykad, e wszystko, co potrzebne do przyrzdzenia posiku, kady moe sobie atwo i za darmo zapa, zerwa czy wykopa. Jedynym kosztem rozwaanego posiku jest woona w jego sporzdzenie praca.

Gdyby kucharka pracowaa w tak zwanej gospodarce naturalnej, poza przedsibiorstwem, poza gospodark, poza podatkami, to przygotowawszy miesicznie, powiedzmy, tysic posików, dysponowaaby tysicem. Sto zjadaby, stoma zapacia czynsz, dwiecie wymieniaby na ubranie lub inne potrzebne jej rzeczy, jak choby opa czy przyprawy, trzysta daaby rodzinie i trzysta by jej zostao na tezauryzacj lub jakie ekscesy, a najgorzej liczc dwiecie, bo sto mógby jej odebra jako dziesicin zbój grabicy okolic albo – mówic oficjalnie – chronicy j przed grabiecami.

Teraz zatrudnijmy kuchark w firmie i niechaj znów gotuje miesicznie tysic posików; my tymczasem liczmy, ile z tych posików bdzie moga zje. Dla atwoci oblicze posuymy si dalej jednostkami pieninymi. Przyjmijmy, e kucharka przyrzdzajc tysic posików, ma zarabia brutto 1000 zotych; zotówk za sztuk.



WYNAGRODZENIA



Z wynagrodzeniem pracownika wi si liczne obowizki zapaty danin i skadek. I tak skadka na ubezpieczenie emerytalne wyniesie dwa razy po 9,76%. Pracodawca potrci pracownikowi jedne 9,76%, zmniejszajc o tyle jego wynagrodzenie, a drugie 9,76%, liczone „w gór”, wliczy w swoje koszty. Pracownik zarabia teraz 100% – 9,76% = 90,24% umówionego wynagrodzenia (902,40 z), pracodawca ponosi za koszty w kwocie 100%+9,76% = 109,76% (1097,60 z).

Dalej trzeba zapaci ubezpieczenie rentowe, pac je i pracodawca, i pracownik po 6,5%. Pracownikowi zostaje 83,74% pensji brutto (837,40 z), pracodawca wydaje cznie 116,26% (1162,60 z).

Do tego dochodzi ubezpieczenie chorobowe – 2,45% – patne przez pracownika i ubezpieczenie wypadkowe – 1,62% – patne przez pracodawc. Teraz pracownikowi pozostaje 81,29% wynagrodzenia brutto (812,90 z), a pracodawca musi wyda 117,88% umówionego wynagrodzenia (1178,80 z).

Dalej pojawia si obowizkowe ubezpieczenie zdrowotne, pacone w wysokoci 7,75% pozostawionej pracownikowi czci wynagrodzenia, czyli 7,75% ? 81,29% = 6,3% wynagrodzenia brutto. Skadka ta jest odprowadzana do Kasy Chorych i zmniejsza wynagrodzenie do 74,99% (749,90 z), ale póniej zmniejszy te podatek dochodowy.

Dalej pracodawca musi odprowadzi skadki na Fundusz Pracy (2,45%) i na Fundusz Gwarantowanych wiadcze Pracowniczych (0,08%). Daje to kolejny wydatek w kwocie 2,53%. Pracodawca paci ju 1204,10 z.

To ju wszystkie opaty. Pomijamy skadki na PFRON i inne fundusze pozabudetowe, bo nie wszyscy pracodawcy je pac.

Nastpnie jest rozliczany podatek dochodowy od osób fizycznych, który wynosi od 19% do 40% i jest pomniejszany corocznie o kwot 518,16 z, czyli o 43,18 z miesicznie.

Jeli kucharka zarabia rocznie do 37024 z, paci podatek w skali 19%. Jeli zarabia powyej 74048 z, zaczyna si zblia do skali 40%. W naszym przykadzie, przy pensji 1000 z, kucharka zarabia 12000 z rocznie i mieci si w dolnej skali (19%). Dla ogólnoci rozwaa, obliczymy równie podatki dla kucharki wynagradzanej ekskluzywnie, której (inne) dochody przekraczaj 74048 z rocznie, czyli 6170,67 z miesicznie. Im wysze te dochody, tym bardziej podatek bdzie si zblia do górnej stawki (40%).

Podatek dochodowy od niskich dochodów wyniesie 19% podstawy pomniejszonej o potrcone pracownikowi skadki na ubezpieczenie spoeczne (18,71%) oraz o 96,26 z miesicznie zaliczane do kosztów uzyskania przychodów (na dojazdy do pracy, odzie itp.). W naszym przypadku podatek wyniesie, po pomniejszeniu o skadk na Kas Chorych, 30,10 z.

Podatek dochodowy od wysokich dochodów wyniesie 40% tak samo obliczonej podstawy, równie z pomniejszeniem o 96,26 z. W naszym przypadku bdzie to, po odjciu skadki na Kas Chorych, 180,60 z – liczone od 1000 z pensji przy skali 40%, któr kucharka moe by objta na przykad wskutek wysokich dochodów osignitych we wczeniejszych miesicach lub pochodzcych z innych róde.

Reasumujc, przy pensji okrelonej na 1000 z, pracodawca musi wyda 1204,10 z, a pracownik zarabia od 569,30 z do 719,80 z, czyli od 47% do 60% wydatkowanej przez pracodawc kwoty.



CENY



Obliczenie i odprowadzenie wszystkich podatków i skadek, ledzenie czstych zmian ustaw okrelajcych ich konstrukcj i wysoko, uzyskiwanie wyjanie, interpretacji, wynajmowanie adwokatów i doradców, prowadzenie ewidencji, wypenianie formularzy, obsuga kontroli – wszystko to wymaga utrzymania personelu administracyjnego. Personel ten jest równie konieczny dla obsugi innych potrzeb firmy, ale nas interesuj tylko te koszty, które narzuca pastwo. Zaómy skromnie, e konieczny dla obsugi wymaga pastwa personel biurowy zarabia tylko poow tego, co kucharki, a zatem do zatrudnienia jednej kucharki pracodawca musi doda na biurokracj poow wydatkowanej dotychczas kwoty 1204,10 z, czyli 602,05 z [2]. Teraz ju firma wydaje 1806,15 z na kad zatrudnion kuchark.

Rozmaite przepisy, dotyczce pracy, rodowiska, zdrowia, BHP i innych obszarów, zmuszaj pracodawc do kolejnych wydatków oraz do tworzenia rozmaitych funduszy i rezerw. Zaómy, znów skromnie, e wymagania tych przepisów da si opdzi kolejn kwot równ dotychczas obliczonemu wydatkowi na administracj, czyli 602,50 z [3]. Firma wydaje ju 2408,20 z.

Zazwyczaj pracodawca wydaje jeszcze sporo pienidzy na surowce, lokale, media i inne rzeczy, ale tego nie bdziemy uwzgldnia, gdy zapewne kucharka poniosaby podobne wydatki pracujc sama, a nasze kalkulacje maj suy wycznie porównaniu dwóch sytuacji: samozatrudnienia i pracy etatowej. Jeli przyj, e sama firma jest skromna i nie osiga zysku, nie trzeba uwzgldnia dodatkowo jej podatku dochodowego, i 2408,20 z wydane przez firm jest jej cakowitym wydatkiem zwizanym z wypaceniem kucharce kwoty od 569,30 z do 719,80 z. Tysic posików kosztowao firm 2408,20 z, a zatem cena jednego posiku, bez innych ni wymagane przez prawo narzutów, bez surowców, lokali, zysku, reklam i specjalnych profitów wacicielskich, powinna wynie 2,41 z.

To jednak nie koniec. Aby posiki legalnie sprzeda, firma musi doliczy do ceny i nastpnie odda fiskusowi podatek od towarów i usug (VAT). Wynosi on najczciej 22% ceny producenta (ceny netto), w przypadku niektórych produktów obowizuje stawka obniona do 7%, 3% lub nawet do zera. Chcc uzyska ze sprzeday posiku zwrot koniecznych kosztów, czyli 2,41 z, firma musi sprzeda posiek za 2,41 z + 22%?2,41 z = 2,41 z + 0,53 z = 2,94 z – przy 22% VAT [4] za 2,58 z przy 7% VAT [5].

Posiek jest sprzedawany za 2,94 z lub 2,58 z, a kucharka dostaje za jego ugotowanie od 0,57 z do 0,72 z netto. Gotujc tysic posików, kucharka moe kupi ich od 194 do 279, a zatem dysponuje 19,4% do 24,5% efektów swojej pracy. (Przy 7% VAT byoby to od 22,1% do 27,9%; przy 0% VAT - od 23,6% do 29,9%). Aby kupi jeden przyrzdzony wasnorcznie posiek, kucharka musi zarobi, gotujc ich od 3,4 do 5,2 [6], zazwyczaj okoo czterech. Podobnie szewc musi naprawi cztery buty, aby zarobi na jedn napraw, a cukrownik musi wytworzy cztery yeczki cukru, aby dysponowa jedn.

Zatem ile cukru w cukrze? Z przeprowadzonego oszacowania wynika, e w skrajnych przypadkach od 19,4% do 29,9%; pozostae 70,1% do 80,6 % konsumuje pastwo i narzucony przez nie ustrój gospodarczy.



DYSKUSJA WYNIKÓW



W naszych rozwaaniach pojawiy si nastpujce zaoenia o poziomie kosztów firmy: koszty pacowe biurokracji wyniosy 50% kosztów pac kucharek, wymuszone prawnie koszty pozapacowe – drugie tyle. Wszystkie „poówki” s przyjte arbitralnie, cho realistycznie. W strukturze wydatków analizowanej firmy pace personelu produkcyjnego konsumuj a 50%, a pace pozostaego personelu 25%. Jest to struktura korzystna dla kucharek i raczej rzadko spotykana w gospodarce. Zazwyczaj narzuty s znacznie wysze, nam jednak chodzi nie o apetyty pracodawcy, który w naszych rozwaaniach mia by bezinteresowny, ale wycznie o koszty wymuszone przez ustrój prawny.

Co by si stao, gdyby wszystkie dodatkowe koszty zmniejszy dwukrotnie, to znaczy biurokracja firmy konsumowaaby 25% tego, co firma wydaje na wynagrodzenia kucharek, a pozostae wymuszone przez system koszty – drugie 25%? Wtedy kucharka dostawaaby (przy 22% VAT) od 25,8% do 32,7% tego, co musi wydatkowa na jej etat firma.

Ostronie szacujc, odkrywamy, e pracownik uzyskuje zazwyczaj od niecaej trzeciej do przeszo pitej czci tych wartoci, które wypracowa. Oznacza to, e pracujc w ramach nowoczenie zorganizowanej, zetatyzowanej i sfiskalizowanej gospodarki – pracownik musi wytworzy okoo czterech jednostek produktu, aby naby jedn. Typowy indeks obcienia pracy biurokracj i podatkami zdaje si wynosi 75%.

Powyszy wynik moe by nieco zaniony, gdy pominito koszty materiaów, surowców, czynszów, mediów, transportu, wydatki reklamowe, koszty handlowe, amortyzacj, inwestycje, zyski, faktyczne wynagrodzenia kadr zarzdzajcych, kary, haracze, apówki i setki innych rzeczy, które by ten obraz jeszcze wyostrzay. Wynik moe by nieco zawyony, gdy nie uwzgldniono ulg w podatku dochodowym od osób fizycznych. Z ulg tych jednak rzadko korzystaj osoby o niskich wynagrodzeniach, dlatego pominicie ich praktycznie nie zmienia oszacowania dla dochodów niskich, a dla wysokich mogoby je zmodyfikowa o pojedyncze procenty.

Dla czci czytelników dyskusyjne moe by uznanie obowizkowych skadek (emerytalnych, rentowych, zdrowotnych i innych) za danin: wszak niektórym zdarza si korzysta ze wiadcze finansowanych przez te skadki. Do typowego pracownika dociera – z opónieniem – tylko pewna cz skadek, cakiem skdind sporych, bo wynoszcych w naszym przypadku 454,20 z – przy wypacie od 569,30 z do 719,8 z. Zobaczmy, co by byo, gdyby skadki trafiay bezporednio i w penej kwocie do pracownika, który dalej ubezpieczaby si i leczy sam. Zarabiaby wtedy o 454,20 z wicej, czyli od 1023,50 do 1174,00 z, i uzyskiwa od 34,8% do 48,8% ceny wytworzonych przez siebie dóbr, czyli od jednej trzeciej do poowy [7]. Gdyby do przecitnego pracownika docieraa poowa paconych skadek, otrzymywaby on (przy 22% VAT) od 27,1% do 32,2% tego, co wytwarza.

Jak wida, nawet trafiwszy na darmowy kapita i ascetycznego pracodawc – pracownik musi wytworzy okoo czterech razy wicej, ni chciaby kupi. Ustrój gospodarczy pozostawia mu zazwyczaj okoo 25% wytworzonych wartoci. Pozostae 75% konsumuje system.



WNIOSKI



Niektórzy ludzie zaspokajaj wiele swoich potrzeb poza rynkiem. Sami naprawiaj sprzty, buduj domy, konstruuj meble, wytwarzaj ywno itd. Oczywicie nie wszystko mona wytworzy w ramach gospodarki naturalnej. Lodówki, telewizory, prd czy czno – to tylko niektóre przykady dóbr prawie nie istniejcych poza wysoko zorganizowan gospodark. W przypadku jednak prostych produktów i usug, narzucone przez ustrój prawny otoczenie biurokratyczne marnuje wikszo efektów pracy.

Trudno skonstruowa w ramach gospodarki naturalnej samochód czy komputer, wydoby i przerafinowa rop naftow, wytworzy prd, zapewni czno. Zaawansowane produkty wymagaj zaawansowanej infrastruktury, a ta jest kosztowna. Wytwarzajc dobra zoone, pracownik moe zarabia dowolnie may uamek wypracowywanych wartoci, a w skrajnych przypadkach pracownicy w ogóle przestaj by potrzebni, gdy zastpuj ich automaty. Infrastruktura konieczna do produkcji dóbr zaawansowanych obcia jednak równie dobra i usugi proste. Te same formy prawne, te same podatki i te same przepisy dotycz jadodajni i fabryki komputerów [8]. Proste dobra i usugi: posiki, naprawy domowe, usugi ogrodnicze, korepetycje, opieka nad dziemi i chorymi, poradnictwo, zaopatrzenie i wiele, wiele innych mog by wytwarzane i nabywane poza wysoko zorganizowanym obrotem gospodarczym. Usuga i sprzeda s opodatkowane i objte prawem gospodarczym nakadajcym liczne i kosztowne obowizki; przysuga lub wymiana ssiedzka – nie.

Przyjmijmy, e usuga posprztania typowej izby ma warto rynkow tak, jak jeden obiad. Godna sprztaczka moe zatem zje obiad przy okazji sprztnicia pokoju kucharki. Jeli jednak kucharka i sprztaczka nie znaj si, i wymieniaj si swoj prac tylko za porednictwem zorganizowanego obrotu gospodarczego, to sprztaczka musi posprzta kilka izb, by zarobi na jeden obiad, a kucharka musi ugotowa kilka obiadów, aby opaci sprztanie pokoju. Tak zubaa ludzi brak wizów, brak pomocy i wymiany rodzinnej, ssiedzkiej czy przyjacielskiej: musz pracowa kilkakrotnie wicej lub konsumowa kilkakrotnie mniej.

Samopomoc spoeczna i samozatrudnienie s ostatnio modne w rónych krajach. Powstaj lokalne krgi samopomocy, systemy barterów spoecznych, a nawet lokalne waluty. Wadze na ogó sprzyjaj takim przedsiwziciom, zwaszcza jeli dotycz one obszarów zaniedbanych lub osób bezrobotnych. Zdarzaj si jednak próby interpretacji gospodarki naturalnej w kategoriach szarej strefy. Jest to wzgldnie zrozumiae, bo o ile wspóczesne systemy podatkowe skutecznie fiskalizuj oficjalne dochody i obroty, to s prawie bezradne wobec gospodarstwa domowego czy wspólnoty lokalnej. W interesie fiskusa jest wic zalicza jak najwicej rodzajów aktywnoci do dziaalnoci gospodarczej. Poniewa jednak wymiany spoeczne i wspópraca lokalna stwarzaj szanse poprawy jakoci ycia porzuconych przez wadze polityczne rodowisk i oywienia zaniedbanych regionów, w wikszoci krajów takie systemy s dozwolone.

Osobn jest kwesti, czy tolerancja wadz przetrwaaby znaczcy rozwój samoorganizacji, który mógby w konsekwencji zagraa finansom publicznym, ale po pierwsze budet traci niewiele [9], po drugie jest to raczej odlega perspektywa, a po trzecie jako si nie zanosi na to, aby ludzie chcieli masowo rezygnowa z dóbr zaawansowanych, a kupujc je – automatycznie pac podatki i finansuj budet. Kto w rodzinie czy kto we wspólnocie i tak bdzie musia zarabia pienidze na sfinansowanie koniecznych zakupów „na zewntrz”, rezygnujc jednak z nabywania w profesjonalnym obrocie rzeczy i usug prostych, ludzie bd je pozyskiwa kilkakrotnie taniej. Bd zatem i zamoniejsi, i mniej przepracowani.

Jeli zrealizuj si neoliberalne wizje, zgodnie z którymi a 80% czonków spoeczestw moe by zbdnych dla nowoczesnej gospodarki, samozatrudnienie i samopomoc lokalna mog by dla wielu jedyn perspektyw godnego ycia. Pozostaje im bowiem albo czeka na jak ofert pastwa czy gminy (zasiki, zapomogi, suba wojskowa, roboty publiczne), albo zej do wiata zorganizowanej przestpczoci (mafia, szara strefa), albo w kocu znale czy zorganizowa sobie takie otoczenie, w którym nie bd ani zbdni, ani tpieni. W tym ostatnim przypadku niczego od wadzy nie potrzebuj i cho niewiele zwikszaj jej kapita, budet publiczny, to ich tolerowanie powinno by dla pastwa tasze i atwiejsze od alimentowania czy kryminalizacji wikszoci swych obywateli.

1996/2002



[1] Wolne od podatku VAT s usugi w zakresie rolnictwa, lenictwa i ryboóstwa, niektóre usugi transportowe, badawczo-rozwojowe, edukacyjne, zdrowotne, rekreacyjne itp.; podatek 3% obejmuje niektóre wyroby misne, jajczarsko-drobiarskie, mleczarskie, produkty upraw i hodowli; podatek 7% dotyczy niektórych towarów spoywczych i dla dzieci, zwizanych z gospodark roln i ochron zdrowia, niektórych usug, gównie komunalnych, niektórych paliw i energii, materiaów i robót budowlanych; pozostae towary i usugi objte s stawk podstawow VAT (22%), a niektóre (np. paliwa pynne, alkohol, tyto, energia, bro, samochody, jachty, automaty do gry) dodatkowo akcyz.

[2] Biurokracji jest czsto mniej, ale zarabia ona wicej ni pracownicy produkcyjni. Poza tym, jak si za chwil okae, do pac biurokracji wczylimy wynagrodzenia osób zarzdzajcych i profity wacicielskie; utrzymywanie ich na poziomie poowy wynagrodze personelu produkcyjnego jest zgoa ascetyczne. Zauwamy, e zabezpieczenie osób zarzdzajcych i wacicieli przed rozlicznymi zagroeniami wynikajcymi z setek ustaw podatkowych, gospodarczych, administracyjnych i innych – wymusza dodatkowe koszty. Wynagrodzenia zarzdców i profity wacicielskie s w czci kompensat ryzyka, jakim ustrój prawny obcia te osoby.

[3] Tu pojawi si wydatki na organizacj pracy biurokratów: komputery, segregatory, akty prawne i podrczniki, szkolenia, porady, wysyk lub dowóz formularzy, utrzymanie obowizkowych rachunków i sub-rachunków bankowych, podatki lokalne, opaty skarbowe, sdowe, administracyjne, lokalne i inne. Umiecilimy tu równie wszelkie niezbdne koszty kas fiskalnych, BHP, bada lekarskich, ubezpiecze i rónych usug – w skali wymuszanej przez prawo.

[4] W gastronomii VAT od posików wynosi 7%, a od napojów 22%. Dla ogólnoci rozwaa zazwyczaj operujemy stawk podstawow (22%), co jaki czas pokazujc równolegle wyniki dla innych stawek VAT.

[5] Mówic precyzyjnie, firma odprowadza do fiskusa swój VAT pomniejszony o VAT zawarty w kosztach, który w analizowanym przypadku jest bardzo may, gdy dotyczy tylko kosztów niepacowych, na które zarezerwowalimy 602,50 z. Opaty administracyjne nie s objte VAT, niektóre zakupy równie nie umoliwiaj odlicze, w innych z kolei stawki VAT s nisze ni 22%. Przyjmujc, e firma moe odliczy 22% VAT od poowy wydatkowanej kwoty 602,50 z, mamy odliczenie w kwocie 66,28 z., w przeliczeniu na jeden sprzedany posiek – niecae 7 groszy. Pacony VAT jest zmniejszany do: 53 gr – 7 gr = 46 gr, ale cena posiku pozostaje bez zmian.

[6] Przy 22% VAT – od 4,1 do 5,2; przy VAT 7% - od 3,6 do 4,5; przy VAT 0% - od 3,4 do 4,2.

[7] Pominlimy wszelkie koszty administracyjne, niegospodarno, rozpasanie, podatki pacone od rent i emerytur, podatki zawarte w cenach usug zdrowotnych i leków, koszty transferu, koszty bankowe, finansowe skutki odroczenia wypat itd.

[8] Z racji znikomego udziau w rynku pracy, pomijam tu róne uproszczone formy opodatkowania maych firm funkcjonujcych w niektórych dziedzinach, takie jak ryczat ewidencjonowany, karta podatkowa czy podatek rolny.

[9] Zauwamy na marginesie, e pracownika zubaa nie tyle budet, co raczej niezborno systemu. Podatki stanowi bezporednio niewielki uamek kalkulowanej wyej ceny produktu (2,41-2,94 z): VAT (pacony przez pracodawc i dostawców) od 7 do 53 gr, podatek dochodowy (pracowników produkcyjnych i biurokratów) od 5 do 27 gr; dorzucajc hojnie budetowi jeszcze wiartk pozapacowych kosztów biurokracji (7,5 gr), widzimy e fiskus konsumuje bezporednio od 19,5 do 87,5 gr z ceny produktu, podczas gdy pracownik od 57 do 72 gr. Wikszo ceny to koszty systemowe, które nie zwikszaj budetu. System jest nieefektywny. Do fiskusa dociera od 8% do 30% ceny produktu, do pracownika okoo 25%. Z pozbawienia pracownika 75 z, sam fiskus ma od 8 do 30 z – od 11% do 40% tego, co traci pracownik. Reszt konsumuje gównie systemowe marnotrawstwo, co jakby entropia degenerujca finanse publiczne.



Marek Chlebu, Ile cukru w cukrze, Obywatel 3 (7), ód 2002


MCH